Option Pricing Models
Option Pricing Models

Foundations & Bachelier

เริ่มจากความต่างระหว่างสิทธิแบบยุโรปกับอเมริกัน แล้ววางฐานการกำหนดราคาแบบ Risk-neutral ก่อนเข้าสู่แบบจำลอง Bachelier

บทนำ (Introduction)

การพิจารณาอนุพันธ์ทางการเงิน (financial derivatives) มีรายละเอียดหลายอย่างนอกเหนือจากพื้นผิวความผันผวน (volatility surface) สิ่งสำคัญก่อนจะสร้างพื้นผิวดังกล่าวได้คือเราจำเป็นต้องทราบแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ที่เหมาะสม เนื่องจากอนุพันธ์ถูกประยุกต์ในหลากหลายกรณี ผู้ใช้จึงมีโอกาสสับสนในการเลือกแบบจำลอง รวมถึงรายละเอียดของลักษณะออปชันซึ่งแบ่งได้เป็นสองประเภทหลัก ได้แก่ ออปชันแบบยุโรป (European option) ที่ใช้สิทธิได้เฉพาะ ณ วันครบกำหนด และออปชันแบบอเมริกัน (American option) ที่ใช้สิทธิได้ทุกเวลาก่อนหรือ ณ วันครบกำหนด โดยทั่วไปมูลค่าออปชันแบบอเมริกันไม่มีรูปแบบปิด (closed-form) ทำให้การคำนวณโดยไม่ใช้คอมพิวเตอร์เป็นเรื่องยาก อย่างไรก็ตามมีความพยายามประมาณมูลค่าออปชันแบบอเมริกันจากออปชันแบบยุโรปที่บวกด้วยส่วนเพิ่มของการใช้สิทธิล่วงหน้า (Early Exercise Premium) ก่อนจะไปถึงจุดนั้นเราจะแสดงภาพรวมความเป็นมาของแบบจำลองตามลำดับเวลา

Definition 1 (ออปชันและฟังก์ชันผลตอบแทน). ให้ StS_t แทนราคาสินทรัพย์อ้างอิง ณ เวลา tt ออปชันซื้อ (call) และออปชันขาย (put) ที่มีราคาใช้สิทธิ (strike) KK และวันครบกำหนด TT มีฟังก์ชันผลตอบแทน ณ เวลาครบกำหนดเท่ากับ

Λcall(ST)=(ST−K)+,Λput(ST)=(K−ST)+,(1.1)\Lambda_{\text{call}}(S_T) = (S_T-K)^+, \qquad \Lambda_{\text{put}}(S_T) = (K-S_T)^+, \tag{1.1}
โดยที่ (x)+=max⁡(x,0)(x)^+ = \max(x,0). ออปชันแบบยุโรปให้สิทธิใช้ ณ เวลา TT เท่านั้น ส่วนออปชันแบบอเมริกันให้สิทธิใช้ ณ เวลาหยุด (stopping time) τ∈[t,T]\tau \in [t,T] ใด ๆ.

ภายใต้กรอบการกำหนดราคาแบบไร้การเก็งกำไร (no-arbitrage) มูลค่าของออปชันแบบยุโรป ณ เวลา tt เท่ากับค่าคาดหวังของผลตอบแทนที่คิดลด ภายใต้มาตรวัดความน่าจะเป็นเชิงกลาง-ความเสี่ยง (risk-neutral measure) Q\mathbb{Q}

Vt=EQ ⁣[ e−∫tTr(s) ds Λ(ST) ∣ Ft ],(1.2)V_t = \mathbb{E}^{\mathbb{Q}}\!\Big[\, \mathrm{e}^{-\int_t^T r(s)\,\mathrm{d}s}\,\Lambda(S_T) \,\Big|\, \mathcal{F}_t \,\Big], \tag{1.2}
ในขณะที่ออปชันแบบอเมริกันเป็นปัญหาการหยุดเหมาะสม (optimal stopping)
VtA=sup⁡τ∈T[t,T]EQ ⁣[ e−∫tτr(s) ds Λ(Sτ) ∣ Ft ],(1.3)V_t^{A} = \sup_{\tau \in \mathcal{T}_{[t,T]}} \mathbb{E}^{\mathbb{Q}}\!\Big[\, \mathrm{e}^{-\int_t^{\tau} r(s)\,\mathrm{d}s}\,\Lambda(S_\tau) \,\Big|\, \mathcal{F}_t \,\Big], \tag{1.3}
โดย T[t,T]\mathcal{T}_{[t,T]} คือเซตของเวลาหยุดที่รับค่าในช่วง [t,T][t,T]. โครงสร้างที่เหลือของบทความจัดเรียงตามพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ของแบบจำลอง เริ่มจากแบบจำลองบาเชอลิเยในหัวข้อถัดไป ผู้อ่านที่ต้องการภูมิหลังเชิงปฏิบัติเพิ่มเติมสามารถศึกษาได้จาก (Hull 2018).

แบบจำลองบาเชอลิเย (Bachelier Model, 1900)

แบบจำลองแรกเริ่มถูกเสนอโดยนักคณิตศาสตร์ชาวฝรั่งเศส หลุยส์ บาเชอลิเย (Louis Bachelier) ในวิทยานิพนธ์ปี ค.ศ. 1900 (Bachelier 1900) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อพิจารณาพฤติกรรมของราคาสินทรัพย์ที่เปลี่ยนแปลงไป บาเชอลิเยเสนอให้ใช้สมมติฐานการเคลื่อนที่แบบบราวน์ (Brownian Motion) และสมมติว่าราคาสินทรัพย์มีการกระจายตัวแบบปกติ (Normal Distribution) ผลพลอยได้ประการหนึ่งของข้อสมมตินี้คือราคาสินทรัพย์สามารถมีค่าติดลบได้ ซึ่งในยุคหลังเคยถูกมองว่าเป็นจุดอ่อนของแบบจำลอง แต่กลับกลายเป็นคุณสมบัติที่จำเป็นในบางสถานการณ์ดังจะกล่าวถึงด้านล่าง งานของบาเชอลิเยเป็นพื้นฐานของการศึกษาแบบจำลองที่อธิบายพฤติกรรมของกระบวนการสุ่ม เมื่อสังเกตราคาสินทรัพย์ที่เคลื่อนที่แบบสุ่มเชิงเลขคณิต (Arithmetic Brownian Motion, ABM) แม้แบบจำลองนี้จะถูกเสนอตั้งแต่ปี ค.ศ. 1900 แต่ก็ถูกนำกลับมาใช้อีกครั้งในช่วงวิกฤตโควิด-19 (Covid-19) เมื่อเกิดเหตุการณ์ราคาน้ำมันดิบติดลบ จนกระทั่ง CME ได้ออกประกาศ CME Advisory #20-152 (วันที่ 8 เมษายน 2020) และ #20-171 (วันที่ 21 เมษายน 2020) (CME Group 2020a, 2020b) เพื่อเปลี่ยนกลับมาใช้แบบจำลองบาเชอลิเยสำหรับการกำหนดราคาออปชันบนสัญญาที่ราคาอ้างอิงอาจติดลบได้

Assumption 2 (พลวัตแบบ ABM). ให้ FtF_t เป็นราคาฟอร์เวิร์ดของสินทรัพย์ที่ครบกำหนด ณ TT ภายใต้มาตรวัดเชิงกลาง-ความเสี่ยงและอัตราดอกเบี้ยคงที่ โดยเป็นไปตามสมการเชิงอนุพันธ์สโทแคสติก (Stochastic Differential Equation, SDE)

dFt=σN dWt,(1.4)\mathrm{d}F_t = \sigma_N \,\mathrm{d}W_t, \tag{1.4}
โดย σN>0\sigma_N>0 คือความผันผวนแบบปกติ (normal volatility) และ WtW_t คือกระบวนการเวียนเนอร์มาตรฐาน ดังนั้น FT=F0+σNWTF_T = F_0 + \sigma_N W_T มีการกระจายตัว N(F0,σN2T)\mathcal{N}(F_0,\sigma_N^2 T).

Theorem 3 (สูตรราคาออปชันบาเชอลิเย). ภายใต้สมมติฐาน 2 และอัตราดอกเบี้ยไร้ความเสี่ยงคงที่ rr ราคาออปชันซื้อแบบยุโรปที่มีราคาใช้สิทธิ KK และครบกำหนด TT เท่ากับ

CBach=e−rT[(F0−K) Φ(d)+σNT φ(d)],d=F0−KσNT,(1.5)C_{\mathrm{Bach}} = \mathrm{e}^{-rT}\Big[ (F_0-K)\,\Phi(d) + \sigma_N\sqrt{T}\,\varphi(d) \Big], \qquad d = \frac{F_0-K}{\sigma_N\sqrt{T}}, \tag{1.5}
โดย Φ\Phi และ φ\varphi คือฟังก์ชันการแจกแจงสะสมและฟังก์ชันความหนาแน่นของการแจกแจงปกติมาตรฐานตามลำดับ.

Proof. จาก (1.2) เขียน FT=F0+σNT ZF_T = F_0 + \sigma_N\sqrt{T}\,Z โดย Z∼N(0,1)Z\sim\mathcal{N}(0,1) ดังนั้น

CBach=e−rT E[(FT−K)+]=e−rT E[(F0−K+σNT Z)+].C_{\mathrm{Bach}} = \mathrm{e}^{-rT}\,\mathbb{E}\big[(F_T-K)^+\big] = \mathrm{e}^{-rT}\,\mathbb{E}\big[(F_0-K+\sigma_N\sqrt{T}\,Z)^+\big].
ผลตอบแทนเป็นบวกก็ต่อเมื่อ Z>−dZ > -d โดย d=(F0−K)/(σNT)d=(F_0-K)/(\sigma_N\sqrt{T}) จึงได้
E[(F0−K+σNT Z)+]=∫−d∞(F0−K+σNT z)φ(z) dz=(F0−K) ⁣∫−d∞ ⁣φ(z) dz+σNT ⁣∫−d∞ ⁣z φ(z) dz.\begin{align*} \mathbb{E}\big[(F_0-K+\sigma_N\sqrt{T}\,Z)^+\big] &= \int_{-d}^{\infty} \big(F_0-K+\sigma_N\sqrt{T}\,z\big)\varphi(z)\,\mathrm{d}z \\ &= (F_0-K)\!\int_{-d}^{\infty}\!\varphi(z)\,\mathrm{d}z + \sigma_N\sqrt{T}\!\int_{-d}^{\infty}\! z\,\varphi(z)\,\mathrm{d}z. \end{align*}
เทอมแรกเท่ากับ (F0−K) Φ(d)(F_0-K)\,\Phi(d) เนื่องจากความสมมาตร 1−Φ(−d)=Φ(d)1-\Phi(-d)=\Phi(d). สำหรับเทอมที่สองใช้เอกลักษณ์ ∫zφ(z)dz=−φ(z)\int z\varphi(z)\mathrm{d}z = -\varphi(z) เพราะ φ′(z)=−zφ(z)\varphi'(z) = -z\varphi(z) ดังนั้น
∫−d∞z φ(z) dz=[−φ(z)]−d∞=φ(−d)=φ(d),\int_{-d}^{\infty} z\,\varphi(z)\,\mathrm{d}z = \big[-\varphi(z)\big]_{-d}^{\infty} = \varphi(-d) = \varphi(d),
โดยใช้ความเป็นฟังก์ชันคู่ φ(−d)=φ(d)\varphi(-d)=\varphi(d). รวมทั้งสองเทอมและคูณด้วยตัวประกอบคิดลด e−rT\mathrm{e}^{-rT} ได้ (1.5) ตามต้องการ. ◻

Remark 4. คุณสมบัติเด่นของ (1.5) คือมูลค่ายังคงนิยามได้แม้ F0<0F_0<0 หรือ K<0K<0 ซึ่งเป็นเหตุผลที่ CME เลือกใช้แบบจำลองนี้ในช่วงราคาน้ำมันติดลบ ต่างจากแบบจำลองแบล็ก-โชลส์ที่ต้องการ ln⁡(F0/K)\ln(F_0/K) และจึงไม่นิยามเมื่อราคาติดลบ.

Payoff และกำไรขาดทุน

เปิด JavaScript เพื่อปรับค่าห้องทดลองนี้ สมการและตัวอย่างในบทอ่านได้ตามปกติ

Normal กับ Lognormal

เปิด JavaScript เพื่อปรับค่าห้องทดลองนี้ สมการและตัวอย่างในบทอ่านได้ตามปกติ

ผู้เขียนต้นฉบับ · QuantCorner

Triphop Mahithitarmmatorn

ผู้เขียนบทความ “แบบจำลองการกำหนดราคาออปชัน: จากบาเชอลิเยถึงการประมาณค่าออปชันแบบอเมริกัน” ซึ่งเป็นต้นฉบับของซีรีส์นี้

อ่านบทนี้แล้วอยากเรียนรู้ต่อ? ติดตามผู้เขียนและ QuantCorner ได้ที่นี่

ค้นหาในสมุดบันทึก